Als je met lipoedeem leeft, herken je dit vast: pijnlijke, snel blauwe plekken krijgende benen die niet reageren op diëten, en een lange weg naar de juiste diagnose. Wat veel minder bekend is — ook bij artsen — is dat lipoedeem opvallend vaak samen lijkt te gaan met menstruatieklachten, hormonale aandoeningen en pijn in de onderbuik. Een groep Braziliaanse onderzoekers (Viana, Invitti en Schor, verbonden aan de Federal University of São Paulo) heeft nu al het beschikbare onderzoek hierover op een rijtje gezet. Geen nieuw experiment dus, maar een grondige literatuurstudie: ze doorzochten 25 jaar aan wetenschappelijke publicaties uit tien landen om te kijken wat we eigenlijk al weten over de link tussen lipoedeem en vrouwenaandoeningen als endometriose, PCOS en vleesbomen.

Hieronder lees je wat ze vonden, en vooral: wat je daar als patiënt mee kunt.

De hamvraag: is er een verband met endometriose?

De onderzoekers vroegen zich af of de bekkenpijn en menstruatieklachten die veel vrouwen met lipoedeem melden, iets te maken hebben met endometriose — een aandoening waarbij baarmoederslijmvlies-achtig weefsel buiten de baarmoeder groeit, en die ook wordt aangedreven door het hormoon oestrogeen.

Het antwoord is genuanceerd, en eigenlijk best interessant:

• Officieel vastgestelde endometriose (dus met een operatie bevestigd) kwam maar bij zo'n 4% van de vrouwen met lipoedeem voor.
• Maar klachten die daarop lijken — pijnlijke menstruatie, bekkenpijn, onregelmatige cycli — kwamen juist heel vaak voor. In de grootste studie tot nu toe (1.803 vrouwen in Spanje) had liefst 76% last van wat de onderzoekers "verstoorde eisprong en menstruatieklachten" noemen. In een Duitse groep had 43% ernstige menstruatiepijn.

Met andere woorden: veel vrouwen met lipoedeem hébben de klachten die bij endometriose horen, maar krijgen zelden de diagnose. De onderzoekers denken dat dit komt doordat endometriose alleen met een kijkoperatie zeker vastgesteld kan worden, en die operatie wordt bij deze vrouwen simpelweg niet vaak genoeg gedaan — de pijn wordt sneller toegeschreven aan "gewoon" lipoedeem of aan een zware menstruatie, terwijl er misschien meer aan de hand is.

Wat betekent dit voor jou? Als je met lipoedeem al langere tijd stevige menstruatiepijn of bekkenpijn hebt, is dat volgens dit onderzoek geen toeval dat je zomaar naast je neerlegt. Het kan de moeite waard zijn dit expliciet te bespreken met je huisarts of gynaecoloog, en te vragen of verder onderzoek naar endometriose (of andere gynaecologische oorzaken) zinvol is.

Andere aandoeningen die vaker voorkomen

Naast de menstruatie- en bekkenklachten zag de review ook hogere aantallen van:

• PCOS (polycysteus-ovariumsyndroom): bij 12,6–17,1% van de vrouwen met lipoedeem, tegenover zo'n 8–10% in de algemene bevolking.
• Schildklierproblemen (vooral auto-immuun schildklierontsteking): tot 35,5% in een Italiaanse groep.
• Vleesbomen (leiomyomen): bij 15,2%.
• Eierstokcysten: bij 23,5%.

Dit zijn allemaal aandoeningen die net als lipoedeem gevoelig zijn voor hormonen. De auteurs benadrukken wel dat dit patronen zijn uit observationeel onderzoek, geen bewijs van oorzaak-en-gevolg. Het zegt dus niet "lipoedeem veroorzaakt PCOS" of omgekeerd — maar het laat wel zien dat deze aandoeningen vaker samen voorkomen dan je op basis van toeval zou verwachten.

Waarom je klachten rond hormonale mijlpalen kunnen veranderen

Misschien wel het meest herkenbare deel van dit onderzoek gaat over wanneer lipoedeemklachten beginnen of verergeren. Uit meerdere studies komt hetzelfde beeld naar voren:

• Puberteit: bij 62–72% van de vrouwen beginnen de klachten rond de puberteit.
• Zwangerschap: ongeveer 53% merkte verslechtering tijdens de zwangerschap.
• Overgang (menopauze): bij bijna 68% werden de klachten erger tijdens de overgang.
• Hormonale anticonceptie: 44% van de vrouwen in een Italiaanse studie merkte een verandering in klachten (meestal verergering van pijn of gevoeligheid) bij gebruik van de pil.

Dit sluit aan bij wat veel vrouwen met lipoedeem al jaren zelf ervaren en soms niet serieus genomen voelden: dat hun klachten meebewegen met hun hormonale cyclus en levensfase. De wetenschap begint dit nu te bevestigen.

Een interessant detail: het lijkt er vooral op dat de combinatie van oestrogeen én progestageen (zoals in de meeste standaard pillen) klachten kan verergeren, terwijl dat bij anticonceptie zónder oestrogeen (bijvoorbeeld met alleen progestageen, zoals drospirenon) minder het geval lijkt. Dit is nog geen harde richtlijn — daarvoor is te weinig onderzoek gedaan — maar wel een concrete vraag die je met je arts kunt bespreken als je nadenkt over welk anticonceptiemiddel bij je past.

Wat gebeurt er dan in je lichaam?

Voor wie het wil weten: onderzoekers vonden ook aanwijzingen op celniveau die deze hormoongevoeligheid kunnen verklaren. In vetweefsel van vrouwen met lipoedeem zagen ze onder andere:

• Meer activiteit van een enzym (aromatase) dat lokaal oestrogeen aanmaakt, ook los van de eierstokken.
• Een verstoorde balans tussen twee soorten oestrogeenreceptoren, waarbij het type dat ontstekingen en littekenweefsel bevordert (ERβ) de overhand lijkt te krijgen.
• Genetische veranderingen die de afbraak van progesteron beïnvloeden — vergelijkbare veranderingen zoals soms bij endometriose worden gezien.

Kortom: het vetweefsel bij lipoedeem lijkt niet zomaar "te veel vet", maar weefsel dat actief reageert op hormonen en daardoor mogelijk gevoeliger is voor ontsteking en verharding (fibrose). Dit is nog een hypothese, geen vaststaand feit — maar het geeft een biologische verklaring voor iets wat veel patiënten al voelden: dat hun lichaam anders reageert dan bij "gewoon" overgewicht.

Wat kun je hier praktisch mee?

De onderzoekers zijn zelf voorzichtig met harde adviezen — dit is een overzichtsstudie, geen behandelrichtlijn. Maar op basis van hun bevindingen zijn dit zinvolle gespreksonderwerpen voor bij je (huis)arts of gynaecoloog:

1. Meld bekkenpijn en menstruatieklachten expliciet, ook als je "alleen" voor je benen komt. Deze klachten worden bij lipoedeem vaak onderschat of niet gekoppeld aan mogelijke gynaecologische oorzaken.
2. Vraag naar schildklierfunctie en PCOS-screening als je nog niet eerder bent onderzocht — deze komen vaker voor bij lipoedeem.
3. Let op momenten waarop je klachten veranderen: puberteit, zwangerschap, start/stop van de pil, overgang. Dit is waardevolle informatie voor je zorgverlener en kan helpen bij het gesprek over behandelopties.
4. Bespreek bij anticonceptie of een variant zonder oestrogeen (bijvoorbeeld met alleen progestageen) misschien passender is — met de kanttekening dat dit nog geen vaststaand advies is, maar een reden om het gesprek aan te gaan.
5. Zoek waar mogelijk een multidisciplinair team: de onderzoekers pleiten voor meer samenwerking tussen dermatologie/vaatgeneeskunde en gynaecologie, in plaats van dat deze werelden gescheiden blijven.

De belangrijkste boodschap

Deze review bevestigt eigenlijk iets dat veel vrouwen met lipoedeem al lang aanvoelden: het is geen geïsoleerd probleem van "te veel vet in de benen", maar een aandoening die nauw verweven is met je hormonale systeem en met andere vrouwenaandoeningen. Dat betekent niet dat elke vrouw met lipoedeem ook endometriose of PCOS heeft — maar het betekent wel dat het de moeite waard is om breder te kijken dan alleen je benen, en dat klachten die je misschien al jaren wegwuift ("het is gewoon een zware menstruatie") een serieuzer gesprek verdienen.

De onderzoekers zelf zijn duidelijk: er is meer gedegen onderzoek nodig, met grotere groepen en betere diagnostiek, voordat dit soort verbanden met zekerheid vastgesteld kunnen worden. Maar als patiënt hoef je niet te wachten op dat toekomstige onderzoek om je eigen klachten serieus te nemen en ze goed te benoemen bij je zorgverlener.

Dit artikel is een vertaling in begrijpelijke taal van: Viana, D.P.d.C., Invitti, A.L., & Schor, E. (2026). "Lipedema in Women and Its Interrelationship with Endometriosis and Other Gynecologic Diseases: A Scoping Review." Biomedicines, 14(1), 122. https://doi.org/10.3390/biomedicines14010122 — vrij toegankelijk (open access).

Dit is geen medisch advies. Raadpleeg bij twijfel over je eigen klachten altijd een arts.